Mưa lớn không chỉ gây đọng nước trong khuôn viên nhà máy. Nước có thể tràn vào khu vực sản xuất, làm ẩm nguyên vật liệu, hư hỏng thiết bị điện, cản trở hoạt động xuất nhập hàng và khiến dây chuyền phải dừng đột ngột.
Đối với nhà xưởng đang hoạt động, mỗi giờ gián đoạn đều có thể kéo theo chi phí nhân công, chậm tiến độ giao hàng và ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Vì vậy, việc kiểm tra khả năng chống chịu mưa lớn nên được thực hiện trước mùa mưa, thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra mới xử lý.
Theo một báo cáo của Ngân hàng Thế giới, 127 trong số 372 khu công nghiệp được khảo sát tại Việt Nam nằm ở các tỉnh ven biển có mức độ rủi ro ngập cao hơn. Nhiều khu công nghiệp và trung tâm sản xuất cũng tập trung tại các vùng đô thị thấp, ven sông hoặc ven biển.
Vì sao một trận mưa lớn có thể làm lộ ra nhiều điểm yếu?
Khả năng thoát nước của nhà máy không chỉ phụ thuộc vào kích thước cống. Một khu đất từng hoạt động ổn định vẫn có thể bị ngập sau khi địa hình xung quanh thay đổi, nền sân bị lún, miệng thu nước bị bít hoặc xuất hiện thêm công trình làm tăng lượng nước mặt.
Trong thực tế, nước thường xâm nhập qua nhiều hướng cùng lúc:
- Nước mưa từ mái không được thu gom đúng cách.
- Nước mặt chảy từ khu vực cao vào nhà máy.
- Hệ thống thoát nước nội bộ bị quá tải hoặc tắc nghẽn.
- Nước từ cống công cộng chảy ngược vào khuôn viên.
- Nước tràn qua cửa, bến xuất hàng và đường dốc.
- Mái, khe tiếp giáp hoặc vị trí xuyên mái bị thấm dột.
Do đó, giải pháp chống ngập hiệu quả cần được đánh giá trên toàn bộ khu đất, thay vì chỉ nâng nền hoặc lắp thêm một máy bơm.
Những dấu hiệu nhà xưởng đang có nguy cơ ngập
Doanh nghiệp nên tổ chức kiểm tra nếu nhà máy xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Sân thường xuyên đọng nước sau mưa.
- Nước rút chậm hoặc trào ngược tại hố ga.
- Máng xối tràn nước khi mưa lớn.
- Chân tường có vết ẩm, rêu hoặc đường nước cũ.
- Bến xuất nhập hàng và đường dốc thấp hơn mặt sân.
- Máy bơm phải hoạt động liên tục mới kiểm soát được nước.
- Khu vực tủ điện, máy phát hoặc phòng máy nằm gần cao độ nền.
- Kho nguyên liệu từng bị ẩm dù nước chưa tràn rõ rệt.
Các dấu hiệu này cần được ghi nhận theo vị trí, thời điểm và mức nước thực tế để phục vụ việc khảo sát, tính toán giải pháp cải tạo.
10 hạng mục cần kiểm tra trước mùa mưa
1. Cao độ nền nhà xưởng, sân và đường tiếp cận
Trước tiên cần đo và so sánh cao độ giữa nền sản xuất, sân nội bộ, đường giao thông, khu đất lân cận và hệ thống thoát nước bên ngoài.
Những vị trí thấp như chân dốc, khu quay đầu xe, bến xuất hàng và cửa kho thường là nơi nước tập trung đầu tiên. Không nên chỉ nâng riêng ngưỡng cửa vì giải pháp này có thể đẩy nước sang khu vực khác hoặc cản trở vận chuyển hàng hóa.
2. Mạng lưới thoát nước mặt, mương và cống
Doanh nghiệp nên lập sơ đồ toàn bộ miệng thu, hố ga, mương hở, tuyến cống và điểm đấu nối ra hệ thống bên ngoài. Sau đó kiểm tra bùn đất, rác, vật cản, vị trí lún vỡ và khả năng thoát nước tại từng tuyến.
QCVN 07-2:2023/BXD là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình thoát nước, trong đó đưa ra những yêu cầu kỹ thuật liên quan đến mạng lưới và công trình thoát nước. Khi cải tạo, doanh nghiệp nên để đơn vị chuyên môn tính toán theo lưu vực, lượng mưa thiết kế và điều kiện thực tế của dự án.
3. Máng xối, ống thoát mái và đường tràn khẩn cấp
Diện tích mái nhà xưởng lớn có thể tạo ra lượng nước rất cao trong thời gian ngắn. Vì vậy, cần kiểm tra tiết diện máng xối, số lượng ống đứng, độ dốc, vị trí nghẹt rác và điểm xả cuối cùng.
Nước từ mái không nên xả trực tiếp xuống chân móng, cửa kho hoặc bến xuất hàng. Với mái có nguy cơ quá tải, cần xem xét đường tràn khẩn cấp để hạn chế nước dâng ngược và thấm vào bên trong công trình.
4. Mái, khe tiếp giáp và các vị trí xuyên mái
Các điểm đặt quạt thông gió, ống kỹ thuật, giếng trời, tấm lấy sáng và hệ giá đỡ điện mặt trời thường có nguy cơ thấm nước nếu lớp chống thấm bị lão hóa.
Ngoài khả năng chống dột, doanh nghiệp cũng nên kiểm tra liên kết tấm mái, vít, phụ kiện và các vị trí có nguy cơ bị tốc hoặc bong khi xuất hiện gió mạnh đi kèm mưa lớn.
5. Cửa nhà xưởng, bến xuất hàng và đường dốc
Cửa kho, dock leveler và đường dốc xuống tầng thấp là những điểm nước dễ xâm nhập. Cần kiểm tra cao độ ngưỡng cửa, rãnh thu nước, gioăng kín và hướng dòng chảy quanh khu vực này.
Tùy điều kiện vận hành, nhà máy có thể bố trí tấm chắn nước tháo lắp nhanh. Tuy nhiên, vị trí chắn phải dễ tiếp cận, có người phụ trách và không làm cản trở lối thoát hiểm.
6. Trạm điện, tủ điện, máy phát và phòng máy chủ
Các thiết bị điện quan trọng cần được đặt cao hơn mức nước ngập dự kiến. Việc kiểm tra phải bao gồm tủ điện, UPS, máy phát điện, bộ lưu điện, inverter, cáp đi ngầm và phòng máy chủ.
Nhà máy cũng cần có quy trình cô lập nguồn điện khi nước tiến gần khu vực nguy hiểm. Không vận hành lại thiết bị từng bị ngập khi chưa được người có chuyên môn kiểm tra.
7. Kho nguyên vật liệu, thành phẩm và hóa chất
Nguyên liệu nhạy với độ ẩm nên được kê cao khỏi sàn và bố trí cách tường. Hàng hóa quan trọng không nên tập trung tại những vùng trũng hoặc gần cửa có nguy cơ nước tràn vào.
Đối với hóa chất, cần kiểm tra khay chống tràn, bao bì, nhãn nhận diện và khả năng phát tán khi nước ngập. Các loại hóa chất không tương thích phải được phân khu rõ ràng để tránh phản ứng nguy hiểm.
8. Hệ thống nước thải và nguy cơ chảy ngược
Khi nước mưa làm quá tải hệ thống chung, nước có thể chảy ngược qua hố ga, tuyến cống hoặc khu xử lý nước thải.
Doanh nghiệp cần kiểm tra nắp hố ga, van chống chảy ngược, bể chứa, cao độ miệng bể và khả năng cô lập hệ thống khi có sự cố. Nước mưa và nước thải cũng cần được quản lý đúng chức năng, tránh đấu nối tùy tiện làm tăng nguy cơ quá tải hoặc phát tán ô nhiễm.
9. Máy bơm, nguồn điện dự phòng và cảm biến cảnh báo
Máy bơm chống ngập chỉ hiệu quả khi được kiểm tra định kỳ. Nhà máy nên có ít nhất phương án bơm chính, bơm dự phòng và nguồn điện thay thế khi mất điện.
Cảm biến mực nước hoặc cảnh báo từ xa có thể giúp bộ phận kỹ thuật phản ứng sớm. Kinh nghiệm từ các dự án kiểm soát ngập cho thấy hệ thống cảm biến cần đi cùng công tác bảo trì, đào tạo và quy trình vận hành rõ ràng.
10. Kế hoạch ứng phó và duy trì sản xuất
Bản kế hoạch cần chỉ rõ người nhận cảnh báo, người quyết định dừng máy, khu vực cần cô lập và thứ tự di chuyển vật tư. Danh sách liên hệ của bộ phận kỹ thuật, điện lực, đơn vị bơm hút, bảo hiểm và nhà thầu hỗ trợ cần được cập nhật.
Ngoài ra, doanh nghiệp nên xác định trước dây chuyền ưu tiên, phương án lưu trữ dữ liệu, nguồn điện dự phòng và điều kiện an toàn để tái khởi động sản xuất.
Cơ quan quản lý phòng chống thiên tai cũng nhấn mạnh việc chuẩn bị phương án tiêu thoát nước, bảo vệ khu công nghiệp, khu đô thị và hoạt động sản xuất trước các đợt mưa lớn.
Checklist trước, trong và sau mưa lớn
Trước khi mưa
- Vệ sinh mái, máng xối, miệng thu và hố ga.
- Chạy thử máy bơm, máy phát và thiết bị cảnh báo.
- Di chuyển vật tư quan trọng lên vị trí cao.
- Chuẩn bị tấm chắn nước, bao cát và thiết bị chiếu sáng.
- Kiểm tra danh sách liên hệ khẩn cấp.
Trong khi mưa
- Theo dõi mực nước tại các điểm thấp.
- Cô lập khu vực điện hoặc thiết bị có nguy cơ mất an toàn.
- Không cho người và phương tiện đi qua dòng nước sâu hoặc chảy mạnh.
- Ghi nhận hình ảnh, thời gian và hướng nước xâm nhập.
Sau khi mưa
- Kiểm tra kết cấu, thiết bị điện và nguy cơ nhiễm bẩn.
- Làm khô khu vực trước khi đưa máy móc hoạt động trở lại.
- Ghi nhận thiệt hại phục vụ bảo hiểm và đánh giá nội bộ.
- Tìm nguyên nhân gốc thay vì chỉ xử lý phần nước đọng.
- Cập nhật lại kế hoạch ứng phó cho lần tiếp theo.
Chống ngập nhà xưởng cần một giải pháp tổng thể
Một nhà xưởng chống ngập tốt không phụ thuộc vào một hạng mục riêng lẻ. Cao độ nền, mái, hệ thống thoát nước, điện, kho hàng và quy trình vận hành phải được đánh giá như một hệ thống thống nhất.
Đối với nhà máy đang sản xuất, phương án cải tạo cũng cần được chia thành từng giai đoạn để hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động hiện hữu. Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm giải pháp cải tạo nhà xưởng đang hoạt động hoặc các giải pháp thiết kế và xây dựng của DATA Cons.
DATA Cons có thể khảo sát hiện trạng, xác định các điểm có nguy cơ ngập và đề xuất phương án cải tạo phù hợp với điều kiện vận hành thực tế. Liên hệ DATA Cons để trao đổi về nhu cầu khảo sát nhà xưởng trước mùa mưa.
Các nội dung trong bài mang tính tham khảo chung. Giải pháp kỹ thuật cụ thể cần được xác định dựa trên vị trí dự án, lượng mưa thiết kế, cao độ khu đất, hiện trạng công trình và các quy định áp dụng.
